2017-2019: Έργα που επικεντρώνονται στη γλώσσα και τη συνείδηση, στη λυρική μαρτυρία, στην επανάγνωση μύθων, αφηγηματική πλεκτάνη και μεταμόρφωση του είδους.

Man Ray.  Ο τοίχος 1938.

Milkman (Άννα Μπέρνς - 2018) Το έργο διακρίνεται για το ιδιαίτερο αφηγηματικό, εσωτερικό ύφος του, που αναφέρεται στις συγκρούσεις της Βόρειας Ιρλανδίας μεταξύ καθολικών και προτεσταντών.

Σε μια αόριστη πόλη, όπου το να είσαι ενδιαφέρων είναι επικίνδυνο, μια δεκαοκτάχρονη γυναίκα προσελκύει την ανεπιθύμητη και αναπόφευκτη προσοχή ενός ισχυρού και τρομακτικού μεγαλύτερου άντρα, του «Milkman». Μια ανώνυμη αφηγήτρια καταγράφει το αίσθημα μόνιμης επιτήρησης, φόβου και συλλογικής παράνοιας μέσα σε μια καταπιεσμένη κοινωνική μικροκλίμακα.

Η αφήγηση είναι μια συνεχής ροή συνειδήσεως, χωρίς παραγράφους, με πλούσια, επαναλαμβανόμενη ρητορική και χωρίς ονόματα χαρακτήρων ή τόπων (ο αφηγητής είναι η «μέση αδελφή», ο ανταγωνιστής ο «Milkman», η πόλη είναι απλώς «εδώ»). Αποδομεί τη γλώσσα της επιτήρησης, της φήμης και της τραυματικής μνήμης.

Επέδειξε πώς μια μυθιστορηματική φόρμα μπορεί να αποτυπώσει τη ψυχολογία ενός κοινωνικού τραύματος (της Β. Ιρλανδίας) πέρα από το παραδοσιακό ιστορικό μυθιστόρημα. Εξετάζει την επιβίωση κάτω από την καθημερινή βία, τον σεξισμό, την παρενόχληση, την παρακμή της κοινωνίας μέσα από την πίεση της συλλογικότητας και τον τραυματισμό.

Έχει επηρεάσει τη συζήτηση για το πώς λέγονται δύσκολες ιστορίες και για τη δύναμη της «αφηρημένης» αφήγησης. Πρόκειται για ένα έργο που ήδη έχει εδραιωθεί ως ένα από τα σημαντικότερα λογοτεχνικά επιτεύγματα της δεκαετίας του 2010.

Η σιωπή των κοριτσιών (Πατ Μπάρκερ – 2018) Ένα αντιπολεμικό και αντιηρωικό μυθιστόρημα. Ενώ η φόρμα είναι πιο παραδοσιακή (ιστορικό μυθιστόρημα), η καινοτομία έγκειται στη αφηγηματική προοπτική. Το έργο ξαναγράφει την «Ιλιάδα» από την οπτική γωνία των αιχμαλωτισμένων γυναικών της Τροίας, δίνοντας φωνή στις αποσιωπημένες από το επικό μύθο.

Εξετάζει τη βία του πολέμου, τη λεηλασία του θηλυκού σώματος ως πολεμικό λάφυρο, τη σιωπή ως τραύμα και τη μετατροπή του πένθους σε αφήγηση. Είναι μια βαθιά μελέτη για την επιβίωση και το κόστος της. Η γλώσσα είναι σφοδρή, ρεαλιστική, ωμή όπως οι πολεμικές σκηνές που περιγράφει και αποδομεί τους ηρωισμούς του ομηρικού έπους.

Εντασσόμενο στη μεγάλη παράδοση του «επανακαθορισμού» μύθων (βλ. «Πηνελόπη» της Άτγουντ, «Circe» της Μίλερ), το βιβλίο συνέβαλε ουσιαστικά στη σύγχρονη τάση επαναπροσδιορισμού των κλασικών αφηγημάτων μέσα από φεμινιστική και τραυματική οπτική.

Είναι πλέον αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης επανάγνωσης των κλασικών. Η ελληνική έκδοση του βιβλίου έγινε από τις Εκδόσεις Αιώρα 

Τα χρώματα της πυρκαγιάς (Πιέρ Λεμέτρ – 2018) Η καινοτομία εδώ έγκειται στη πολυμορφία του έργου. Αρχίζει ως εξαιρετικά γραμμένο αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά στη μέση του μεταμορφώνεται ριζικά, αποκαλύπτοντας ότι ανήκει σε άλλο είδος εντελώς – μια ισχυρή μεταμφίεση που αλλάζει ολοσχερώς την ανάγνωση των γεγονότων. Είναι ένα tour de force στη διαχείριση της αφηγηματικής εξέλιξης και της ανατροπής αναγνωστικών προσδοκιών.

Η πλοκή εκτυλίσσεται με φόντο τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα και την κοινωνική, οικονομική και πολιτική κατάσταση της Γαλλίας στα χρόνια πριν τον Β΄ ΠΠ. O τραπεζίτης Μαρσέλ Περικούρ πεθαίνει επτά χρόνια μετά την τραγική αυτοκτονία του γιου του, Εντουάρ. Η κόρη του, Μαντλέν, αναλαμβάνει τα ηνία της οικονομικής αυτοκρατορίας που δημιούργησε ο πατέρας της, σε μια εποχή που οι γυναίκες δεν έχουν καν το δικαίωμα να υπογράφουν επιταγές. Η μοίρα, όμως, έχει άλλα σχέδια. Μια αναπάντεχη και τραγική χειρονομία θα αλλάξει για πάντα τη ζωή της Μαντλέν και του επτάχρονου γιου της, Πολ. Με τον πρώην σύζυγό της στη φυλακή εξαιτίας ενός τεράστιου ηθικού και οικονομικού σκανδάλου, η Μαντλέν θα βρεθεί αντιμέτωπη με τη μοχθηρία και την απληστία των ανθρώπων, τη σκληρότητα της εποχής της και τη διαφθορά του στενού της περιβάλλοντος. Πόση δύναμη θα χρειαστεί για να ανταπεξέλθει στον αμείλικτο κόσμο που την περιβάλλει; Μπροστά σε όλες τις ανυπέρβλητες δυσκολίες η Μαντλέν θα πρέπει να ξεδιπλώσει αποθέματα εξυπνάδας και ενεργητικότητας για να επιβιώσει και να ξαναφτιάξει τη ζωή της. Προσπάθεια διπλά δύσκολη σε μια Γαλλία που παρατηρεί ανίσχυρη τα χρώματα της πυρκαγιάς που θα ανάψει σε λίγα χρόνια η άνοδος του φασισμού και θα ρημάξει όλη την Ευρώπη.

Πέρα από τον εντυπωσιακό μηχανισμό πλοκής, εξετάζει θέματα ταυτότητας, ψευδής μνήμης, πένθους και της ίδιας της φύσης της αφήγησης - πώς οι ιστορίες που λέμε στον εαυτό μας διαμορφώνουν την πραγματικότητά μας. Επιδεικνύει πώς τα λογοτεχνικά μυθιστορήματα μπορούν να αξιοποιήσουν τις συμβάσεις των ειδών (αστυνομικό, ψυχολογικό θρίλερ) και να τις χρησιμοποιήσουν για να δημιουργήσουν βαθύτερα σχόλια για την ψυχή και τη μνήμη. Διαμορφώνει έναν υψηλό πήχη για την ευρηματικότητα στη σύγχρονη ευρωπαϊκή αφήγηση.

Έχει ήδη αναγνωριστεί ως κλασικό της σύγχρονης γαλλικής λογοτεχνίας και θα συνεχίσει να αναφέρεται ως παράδειγμα αριστείας στον χώρο του λογοτεχνικού θρίλερ και της αφηγηματικής επινόησης. Κυκλοφόρησε το 2019 από τις εκδόσεις Μίνωας.

Οι υπάλληλοι (Όλγκα Ράουν 2018) Σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον, έτη φωτός μακριά από τη Γη. Το πλήρωμα ενός διαστημόπλοίου αποτελείται από αυτούς που γεννήθηκαν και αυτούς που δημιουργήθηκαν. Αυτούς που θα πεθάνουν και αυτούς που δεν θα πεθάνουν. Όταν σε αυτό καταφθάνει μια σειρά από παράξενα αντικείμενα από τον πλανήτη Νέα Ανακάλυψη, το πλήρωμα δένεται βαθιά μαζί τους και άνθρωποι και ανθρωποειδή αρχίζουν να λαχταρούν τα ίδια πράγματα: ζεστασιά και οικειότητα. "Ένα βιβλίο διαφορετικό από τα άλλα, για ένα μακρινό μέλλον που μοιάζει με εφιαλτικό παρόν: γραμμένο αρχικά για να συνοδεύσει μια εικαστική εγκατάσταση, το πολύπτυχο έργο της Δανής συγγραφέως συμπυκνώνει μια σειρά από μαρτυρίες υπαλλήλων-μελών ενός παράδοξου πληρώματος που ζουν για να φέρουν εις πέρας μια προδιαγεγραμμένη αποστολή, που είναι αυτή της εξουθενωτικής εργασίας. Οι ακραίες επιπτώσεις της αλλοτρίωσης αρχίζουν να εμφανίζονται όταν καταφθάνουν από άλλο πλανήτη μια σειρά από αντικείμενα –έμψυχα και άψυχα– με τα οποία οι υπάλληλοι αναπτύσσουν μια παράδοξη σχέση, καλλιεργοώντας παράξενες αντιδράσεις. Όλο αυτό το φάσμα των αντιδράσεων συμπυκνώνεται σε ένα πολύπτυχο λεκτικό εγχείρημα που καθιστά το βιβλίο της Ράουν όχι μόνο άξιο προσοχής αλλά και σημείο εκκίνησης πολλαπλών συζητήσεων" (Τίνα Μανδηλαρά - LiFO)

Δομημένο ως μια σειρά από μαρτυρίες υπαλλήλων που συγκέντρωσε μια ειδική επιτροπή, το έργο διερευνά τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος, συναισθηματικά και οντολογικά. Παράλληλα, αποτελεί και έναν σχεδόν «αργοπορημένο» κριτικό στοχασμό για μια ζωή που καταδυναστεύεται από την αποθέωση της εργασιακής ανέλιξης και της παραγωγικότητας. Στη χώρα μας κυκλοφορεί απο τις εκδόσεις Ίκαρος.

On Earth We’re Briefly Gorgeous (Όσεαν Βουόνγκ – 2019) Εντελώς πρωτότυπο ως μυθιστόρημα από ποιητή. Έχει επεκτείνει τα όρια του μυθιστορήματος - μυθοπλασίας, φέρνοντάς το πιο κοντά στη λυρική ποίηση και στο δοκίμιο. Εισήγαγε μια νέα, ποιητική φωνή στη συζήτηση για τη διασπορά του Βιετνάμ και την Αμερικανική εμπειρία.

Επικεντρώνεται στην τραυματική κληρονομιά του πολέμου, στη δυσκολία της γλωσσικής και πολιτισμικής μετάβασης, στην ομοφυλοφιλική σεξουαλικότητα εντός μιας μεταναστευτικής κοινότητας, στη τοξική αρρενωπότητα και στη θεραπευτική δύναμη της γραφής.

Η γλώσσα είναι λυρική, ευαίσθητη, σχεδόν στιχουργική, αλλά και ωμή. Είναι γραμμένο ως γράμμα από γιο σε μητέρα που δεν μπορεί να το διαβάσει, δημιουργώντας ένα ιδιόμορφο ρητορικό πλαίσιο για ομοφυλοφιλία, μετανάστευση, πόνο και οικογενειακή ιστορία.

Έχει ήδη γίνει ένα κατεξοχήν σύγχρονο κλασικό της λογοτεχνίας της διασποράς και της queer λογοτεχνίας. Η επιρροή του Ocean  Vuong ως ποιητή εγγυάται ότι το κείμενο αυτό θα συνεχίσει να αναγνωρίζεται.

Η αλυσίδα (Άντριαν ΜακΚίντι - 2019) Εξαιρετικά δημοφιλές και καλογραμμένο θρίλερ, που η λογοτεχνική του αξία είναι περισσότερο στη δυνατή πλοκή και στη ρυθμική αφήγηση και λιγότερο στην καινοτομία της φόρμας.

Η μέρα ξεκινά όπως όλες οι άλλες. Η Ρέιτσελ αφήνει την κόρη της, Κάιλι, στη στάση του λεωφορείου και φεύγει για τη δουλειά της. To τηλεφώνημα από έναν άγνωστο αριθμό όμως θα ανατρέψει τα πάντα. Η γυναίκα από την άλλη άκρη της γραμμής πληροφορεί τη Ρέιτσελ ότι η Κάιλι βρίσκεται δεμένη και φιμωμένη στο πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου της, και ότι ο μόνος τρόπος για να την ξαναδεί είναι να απαγάγει και η ίδια ένα άλλο παιδί. Η γυναίκα στο τηλέφωνο είναι μητέρα και ο γιος της έχει απαχθεί, και αν η Ρέιτσελ δεν κάνει αυτό που της ζητείται, τότε το αγόρι θα πεθάνει – το ίδιο και η Κάιλι. Τώρα η Ρέιτσελ είναι μέρος της «Αλυσίδας», μιας τρομακτικής οργάνωσης που μετατρέπει τους γονείς από θύματα σε θύτες και ταυτόχρονα επιτρέπει σε κάποιον να κερδίσει πολλά χρήματα. Η Ρέιτσελ είναι μια απλή, καθημερινή γυναίκα, ωστόσο τις επόμενες μέρες οι καταστάσεις θα την ωθήσουν πολύ πέρα από τα όριά της. Θα υποχρεωθεί σε απίστευτες ηθικές επιλογές και σε φρικτές, παράλογες πράξεις. Η «Αλυσίδα» είναι αδίστακτη, τρομακτική και ανώνυμη. Οι κανόνες είναι απλοί: βρες τα χρήματα, βρες το επόμενο θύμα, κάνε το ασύλληπτο έγκλημα που δεν είχες φανταστεί πως ήσουν ικανός να διαπράξεις μόλις είκοσι τέσσερις ώρες πριν. Αυτό που οι εγκέφαλοι της γνωρίζουν καλά είναι ότι οι γονείς θα κάνουν τα πάντα για τα παιδιά τους. Αυτό που δεν ξέρουν όμως είναι ότι τελικά θα συναντήσουν έναν ικανό αντίπαλο. Η Ρέιτσελ είναι ευφυής και αποφασισμένη να βρεθεί στην πλευρά των νικητών. Θα είναι τελικά αυτή που θα σπάσει την «Αλυσίδα»; Έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα το 2019

Ενσυνείδητος φόνος (Κάρστεν Ντους  - 2019) Αρχή της εντυπωσιακής πενταλογίας του συγγραφέα. Η κυνική και με μεγάλες δόσεις μαύρου χιούμορ, πορεία αυτοπραγμάτωσης - προσωπικής κι επαγγελματικής - ενός ποινικολόγου, ο οποίος προσπαθώντας με τη βοήθεια του θεραπευτή του να διασώσει το γάμο και την οικογένειά του, μεταμορφώνεται σε έναν «ενσυνείδητο» δολοφόνο. Ο Μπγιορν εξαναγκάζεται από τη γυναίκα του να παρακολουθήσει ένα σεμινάριο ενσυνείδησης προκειμένου ν’ ανακτήσει τη χαμένη του «work-life-balance». Κι αυτό επειδή ο Μπγιορν είναι ένας επιτυχημένος δικηγόρος και, όπως είναι αναμενόμενο, έχει ελάχιστο χρόνο για την οικογένειά του. Το σεμινάριο πράγματι αποφέρει καρπούς: Ο Μπγιορν, τελικά, ενσωματώνει τις αρχές της ενσυνείδησης στη δουλειά του - όχι, πάντως, με τον αναμενόμενο τρόπο. Όταν λοιπόν αρχίζει να του δημιουργεί προβλήματα ένας μεγαλοπελάτης του - πρόκειται για έναν αδίστακτο αρχιμαφιόζο - τον δολοφονεί έτσι απλά, σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με όλες τις αρχές της ενσυνείδησης.

Έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις ΚΨΜ το 2022. Έχουν κυκλοφορήσει επίσης άλλα δυο έργα της πενταλογίας του Karsten Dusse: "Το παιδί μέσα μου φονεύει" και ο "Ενσυνείδητoς φόνος στην άκρη του κόσμου". 

Ουραγός στην ΕΕ η Ελλάδα στις δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση

 

ΕΡΩΣ ΑΠΕΙΡΟΣ (Δ.Βασιλείου)

"Έρως ανίκατε μάχαν...Ο δ’ έχων μέμηνεν.." Σοφοκλής - «Αντιγόνη» .

Wu Jing Han. Nude 2000

Έρως αρχεγονικός

χάους και σύμπαντος Δημιουργός

εν τη κραταιότητί του,

Ψυχής αρχεγονικής

θυμόν επροκάλεσε, μέγαν.

Επελθούσης της θλίψεως,

του θυμού ομοθέου αδελφής,

η Στυξ

στα ύδατά της

τον Έρωτα ολοσχερώς εμβάπτισε,

άτρωτον

άπειρον

αθάνατον

καταστήσασα αυτόν

εις το διηνεκές,

νυν και αεί

παρόντα τε και κραταιόν.

 

Όρκος τω ύδατι της Στυγός.  

 

 

 06.06.2021, Αθήνα   

2015-2016: Μυθιστορήματα αναγνωρισμένης κριτικής και ικανότητάς καινοτόμου παρουσίασης σύγχρονων θεμάτων

Ο πουλημένος (Πολ Μπέιτι (2015) Μια πικρή σάτιρα, γραμμένη με εφιαλτική ευφυΐα, χυδαιότητα και ασταμάτητο ρυθμό. Εκτυλίσσεται γύρω από την ιδέα μιας κοινωνίας έπειτα από τις φυλετικές διακρίσεις και γι' αυτό χαρακτηρίστηκε ως ένα βιβλίο το οποίο είναι αδύνατο να το προσπεράσει κανείς «για τον άριστο χειρισμό της γλώσσας, τη γνώση του πολιτισμού και του χιούμορ του».

Ο αφηγητής, γεννημένος στο "αγροτικό γκέτο" του Ντίκενς στο Λος Άντζελες, αποδέχεται μοιρολατρικά το περιθώριο. Τον μεγαλώνει ο πατέρας του, ένας ιδιόρρυθμος επιστήμονας, ο οποίος τον χρησιμοποιεί ως πειραματόζωο στις αιρετικές ψυχολογικές μελέτες του για τον ρατσισμό. Ο γιος πιστεύει ότι η πρωτοποριακή εργασία του πατέρα -και ένα βιβλίο που θα προκαλέσει αίσθηση, όταν κυκλοφορήσει- θα επιλύσει τα οικονομικά τους προβλήματα. Όταν όμως αστυνομικοί σκοτώνουν τον πατέρα του, ο πρωταγωνιστής συνειδητοποιεί ότι το μόνο που έχει στα χέρια του είναι ο λογαριασμός μιας κηδείας. Παρακινημένος από την ματαίωση και την παρακμή του τόπου του, αναλαμβάνει μια εξωφρενική πρωτοβουλία: την επαναφορά της δουλείας και του φυλετικού διαχωρισμού, πράγμα που θα τον οδηγήσει ως κατηγορούμενο στο Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας.

Ο Paul Beatty δημιούργησε και νομιμοποίησε μια νέα μορφή ριζοσπαστικής, αμφισβητητικής και ατίθασης σάτιρας στη λογοτεχνία. Η γλώσσα και ο τόνος του είναι μοναδικά αιχμηρά και απαιτητικά. Αγγίζει το πυρήνα των φυλετικών σχέσεων, της ταυτότητας, της πολιτικής ορθότητας και του «αμερικανικού ονείρου» στις ΗΠΑ, αναποδογυρίζοντας κάθε ταμπού.

Ένα καθοριστικό σατιρικό έργο του 21ου αιώνα, που θα συνεχίσει να είναι αποκαλυπτικό για τη φυλετική πολιτική. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 2016 από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Between the world and me (Τα-Νεχισι Κόουτς - 2015) Έχει τη μορφή επιστολής προς τον έφηβο γιο του και κυμαίνεται από την καθημερινή πραγματικότητα της φυλετικής αδικίας και της αστυνομικής βίας μέχρι την ιστορία της σκλαβιάς και του εμφυλίου πολέμου: οι λευκοί, γράφει, δεν θα θυμούνται ποτέ «την κλίμακα της κλοπής που τους πλούτισε»

Ο παθιασμένος διαλογισμός του Ta-Nehisi Coates για το τι σημαίνει να είσαι μαύρος Αμερικανός σήμερα τον έκανε έναν από τους σημαντικότερους διανοούμενους και συγγραφείς της χώρας. Έχοντας μεγαλώσει τον γιο ενός πρώην Μαύρου Πάνθηρα στους βίαιους δρόμους της Βαλτιμόρης, έχει μια φωνή προκλητική αλλά και ποιητική. Η επιστολή συνδυάζει προσωπική αφήγηση, ιστορική ανάλυση, κοινωνιολογία και πολιτική φιλοσοφία. Η φόρμα του είναι οικεία και ταυτόχρονα δημόσια, αποτελώντας μια σύγχρονη πολιτική - πνευματική διαθήκη.

Εξερευνά με απόλυτη ειλικρίνεια το φόβο, το σώμα, την ιστορία και την ευθύνη της διαβίωσης ως μαύρος άνδρας σε μια χώρα χτισμένη πάνω στη φυλετική ιεραρχία.

Επέτρεψε και διαμόρφωσε το σύγχρονο λόγο για τη φυλή και τις δομικές ανισότητες στις ΗΠΑ, γίνοντας ένα σημείο αναφοράς. Επηρέασε βαθύτατα το είδος του προσωπικού δοκιμίου. Έχει ήδη τεθεί στο κανόνα ως απαραίτητο ανάγνωσμα για την κατανόηση της σύγχρονης αμερικανικής πραγματικότητας.

Ο συνοδοιπόρος (Βιετ Θαν Νγκουγιέν - 2015) Μια μεταμοντέρνα ιστορίες κατασκοπείας, γραμμένη ως ομολογία. Σπάει το μονοπώλιο της αμερικανικής αφήγησης για τον πόλεμο του Βιετνάμ, εισάγοντας μια διπλή, διχασμένη και ειρωνική φωνή (ο αφηγητής είναι διπλός πράκτορας).

«Είναι ένα κατασκοπευτικό μυθιστόρημα, γεμάτο πολιτικές διοράσεις και αιχμές, γεμάτο πάθος, δράση, ανατροπές, αλλά και ανατροπές των ανατροπών. Γραμμένο με ρεαλιστική ακρίβεια αλλά και υπονόμευση κάθε ρεαλισμού, καθώς σχεδόν τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται». Η ιστορία εκτυλίσσεται στα πρώτα χρόνια μετά τη συνένωση του Βιετνάμ και επιχειρεί να ρίξει φως στις συνθήκες που διαμορφώθηκαν μετά το τέλος του «βρόμικου πολέμου»  στο Βιετνάμ. Ο ανώνυμος πρωταγωνιστής και αφηγητής της ιστορίας είναι ένας Βορειοβιετναμέζος διπλός πράκτορας στον στρατό του Νότιου Βιετνάμ που διέφυγε από τη χώρα και εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ. Η διπλή ταυτότητα του διχασμένου  αφηγητή ως «τυφλοπόντικα» – μετανάστη, οι τραυματικές εμπειρίες του πολέμου, τα πάθη που κυριαρχούν στη ζωή του και η αποπροσανατολισμένη αμερικανική οπτική του πολέμου στο Βιετνάμ θα τον οδηγήσουν σε συναισθηματική απάθεια και ηθική κατάπτωση.

Ο Viet Thanh Nguyen στο ντεμπούτο του, με  γρήγορου ρυθμού πρωτοπρόσωπη  αφήγηση, μαύρο χιούμορ και εναλλαγές κωμικών και τραγικών στοιχείων  πραγματεύεται με ένα ιδιαίτερο τρόπο καίρια ζητήματα ταυτότητας και εθνικής συνείδησης. Αγγίζει βασικά θέματα προσφυγιά, ταυτότητας, προδοσίας, αποικισμού και των ηθικών συμβιβασμών της επιβίωσης και του ιδεολογικού πατριωτισμού

Επανεξέτασε και επέκτεινε ριζικά το «βιβλίο για το Βιετνάμ», δίνοντας φωνή και πολυπλοκότητα στη βιετναμέζική εμπειρία, τόσο στη πατρίδα όσο και στη διασπορά. Θα παραμείνει το κεντρικό λογοτεχνικό έργο για τη βιετναμέζική διασπορά και την κριτική του αμερικανικής προσέγγισης. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 2018 από τις εκδόσεις Utopia.

Αϊλίν (Οτέσα Μόσφεγκ - 2015) Ένα ψυχολογικό θρίλερ που οξύνει τη λογοτεχνική παράδοση του ανατρεπτικού αντι-ηρωισμού.

Τα Χριστούγεννα δεν επιφυλάσσουν χαρές για την Αϊλίν, μια μετριόφρονα, ωστόσο διαταραγμένη κοπέλα, εγκλωβισμένη ανάμεσα στον ρόλο της ως "κηδεμόνα" του αλκοολικού πατέρα της, σε ένα σπίτι το οποίο συζητά όλη η γειτονιά για τη βρομιά του, και στη δουλειά της ως γραμματέως σε μια φυλακή έφηβων αγοριών, με ό,τι εφιάλτες μπορεί αυτή να συνεπάγεται. Με ένα αίσθημα πικρίας και απέχθειας για τον εαυτό της να την κατατρώει, η Αϊλίν γεμίζει τις μέρες της με διεστραμμένες φαντασιώσεις και όνειρα απόδρασης από τη μικρή πόλη όπου ζει. Στο μεταξύ, περνάει τα βράδια και τα Σαββατοκύριακά της κάνοντας μικροκλοπές σε μαγαζιά, παρακολουθώντας έναν γυμνασμένο δεσμοφύλακα με το όνομα Ράντι και καθαρίζοντας το χάος που δημιουργεί ο ολοένα και πιο ανισόρροπος πατέρας της. Όταν στη ζωή της μπαίνει η όμορφη και χαμογελαστή Ρεμπέκα, η νέα διευθύντρια εκπαίδευσης του αναμορφωτηρίου, η Αϊλίν μαγεύεται και αδυνατεί να αντισταθεί σε αυτό που αρχικά μοιάζει με δυνατή φιλία. Σε μια χιτσκοκική ανατροπή, όμως, η λατρεία της για τη Ρεμπέκα θα την κάνει συνεργό σε ένα έγκλημα που ξεπερνά τη φαντασία της.

Είναι ένα κύριο παράδειγμα της τάσης των τελευταίων ετών για «αποκρουστικούς αφηγητές» και σκοτεινής ψυχολογικής ρεαλιστικής λογοτεχνίας. Άνοιξε το δρόμο για μια πιο ανεμπόδιστη και παράξενη εξερεύνηση της γυναικείας υποκειμενικότητας. Η φωνή της Eileen είναι σκοτεινή, ενοχλητικά ειλικρινής, γεμάτη αποκρουστικές λεπτομέρειες και μακάβριο χιούμορ. Η Ottessa Moshfegh διαμορφώνει μια νέα, αδιατάραχτη αισθητική της αποξένωσης. Διερευνά τη μοναξιά, την ανασφάλεια, την οικογενειακή τοξικότητα, την ψυχική ασθένεια και την απόγνωση μιας γυναίκας σε μια καταπιεστική κοινωνία της δεκαετίας του '60.

Παρότι πρόσφατο, έχει ήδη επηρεάσει μια νέα γενιά συγγραφέων και παραμένει ένα καθοριστικό έργο της σύγχρονης γοτθικής, ψυχολογικής λογοτεχνίας. Στην χώρα μας κυκλοφόρησε το 2017 από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Οι παραγωγοί (Αντουάν Μπελλό - 2015) Παιγνιώδες πειραματικό και αξιόλογο μυθιστόρημα, που συνεχίζει τις περιπέτειες του πρωταγωνιστή των «Παραχαρακτών» και «Ιχνηλατών» και κλείνει την τριλογία (εκτός απρόβλεπτης συνέχειας)

Τώρα που κάθεται στην Εκτελεστική Επιτροπή του Ομίλου για την Παραποίηση της Πραγματικότητας, ο Σλιβ ξεκινά να επαναπροσδιορίσει την αποστολή του εργοδότη του στην εποχή του Διαδικτύου και των κοινωνικών δικτύων. Συνδέεται ξανά με τη Λένα και λαμβάνει βοήθεια από τον Ιγνάσιο, έναν πρώην πράκτορα του ΟΠΠ που έχει γίνει σύμβουλος αφήγησης. Η δράση διαδραματίζεται στο Ρέικιαβικ, στο Τορόντο, στο Χόλυγουντ, στο Δουβλίνο, στο Χονγκ Κονγκ, στο Σίδνεϋ και στη Βερακρούζ. Μεταξύ των παραγωγών: η τοποθέτηση της Σάρα Πέιλιν, η συμβολή στην εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα και η ανακάλυψη αντικειμένων των Μάγια, συμπεριλαμβανομένου ενός κώδικα Τσούπακ (ένας φανταστικός λαός των Μάγια που λατρεύει έναν θεό της ομοφωνίας, τον Τσουπακάν).                                                                        

Τι μένει από τη νύχτα (Έρση Σωτηροπούλου – 2015) Ένα μυθιστόρημα ιδεών για τη δύσκολη σχέση τέχνης και ζωής, για τον ερωτικό πόθο ως κίνητρο δημιουργίας, μια τολμηρή μυθοπλαστική ανασύσταση της προσωπικότητας του Κ. Καβάφη.

Ιούνιος του 1897: ήττα της Ελλάδας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο, Yπόθεση Ντρέυφους στη Γαλλία, η Ευρώπη κυνική, ταραγμένη, ανήσυχη. Αυτήν την εποχή, ο νεαρός Καβάφης, βρίσκεται στο Παρίσι, τελευταίο σταθμό ενός μεγάλου ταξιδιού αναψυχής που στην πορεία θα μετεξελιχθεί σε εσωτερική περιπλάνηση. Η συγγραφέας θα παρακολουθήσει αυτό το μυθιστορηματικό ταξίδι σε όλες τις διαστάσεις του. Στηριγμένη σε ντοκουμέντα ανασυνθέτει τη μεταβατική περίοδο όπου ο ποιητής μακριά από την Αλεξάνδρεια, βυθίζεται στον εαυτό του, βασανίζεται από αμφιβολίες και δοκιμάζει τα όρια της ποιητικής του μορφής.

Το Παρίσι του τέλους του 19ου αιώνα λειτουργεί ως καθρέφτης και ως σκηνικό: μια πόλη γεμάτη πνευματική ένταση, πολιτιστική πολυμορφία και ηδονή, όπου ο Καβάφης νιώθει ταυτόχρονα γοητευμένος και αποξενωμένος. Η Σωτηροπούλου αναδεικνύει με ευαισθησία τις αντιφάσεις του -  τη σύγκρουση ανάμεσα στη σάρκα και το πνεύμα, τον ελληνισμό και την ευρωπαϊκή ταυτότητα, τον φόβο και την επιθυμία. Η αφήγηση κινείται με ποιητική οικονομία, γεμάτη υπαινιγμούς, μουσικότητα και αισθησιασμό, θυμίζοντας την ίδια την καβαφική γλώσσα.

Η συγγραφέας, με τη γνωστή της ικανότητα να εστιάζει στο ανθρώπινο σώμα και στο βλέμμα, χτίζει μια αφήγηση βαθιά υπαρξιακή, όπου η δημιουργία και η επιθυμία γίνονται τα δύο θεμέλια της ανθρώπινης εμπειρίας. Το βιβλίο εξετάζει τι σημαίνει να είσαι καλλιτέχνης, να δημιουργείς μέσα σε έναν κόσμο που δεν σε κατανοεί, και να προσπαθείς να κρατήσεις κάτι από τη «νύχτα» - από εκείνη τη σκοτεινή, μυστηριώδη πλευρά της ύπαρξης που τρέφει την τέχνη.

«Ο Κ.Π. Καβάφης έχει παρουσιαστεί ως ¨ένας Έλληνας με ψάθινο καπέλο, που στέκει ακίνητος και παρατηρεί με λοξή ματιά το σύμπαν¨. Στο βιβλίο της… κλονίζει αυτό το κλισέ με ελικοειδείς προτάσεις που περιγράφουν έναν άντρα σε κίνηση και πλήρως ενταγμένο στον κόσμο γύρω του. Μας μεταφέρει σε τρεις μέρες και νύχτες από το ταξίδι του Καβάφη στην Ευρώπη τον Ιούνιο του 1897, όταν είναι στο Παρίσι μαζί με τον αδερφό του και εξερευνά την πόλη – και τα ακόμα άγνωστα τότε πάθη του. Μετακινούμενη άψογα από την περιγραφή στον στοχασμό και στη μελέτη των ποιημάτων πάνω στα οποία εργάζεται, η υπόθεση μας επιτρέπει να ζήσουμε, για λίγο, μέσα σε αυτή την ιστορία· στη μετάφραση της Karen Emmerich, το κείμενο γίνεται τόσο εκλεπτυσμένο και φιλόξενο, όσο και η ποίηση του Καβάφη». (Αμερικανική Ένωση Μεταφραστών Λογοτεχνίας - ΑLTA)

Homegoing (Γιάα Γκιάσι - 2016) Προσφέρει μια ανατρεπτική ματιά στην ιστορία της Αμερικής μέσω της προσωπικής εμπειρίας, αναδεικνύοντας την αντοχή και την ανθρωπιά σε κάθε γενιά.

Ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα που εξερευνά τις συνέπειες της δουλείας μέσα από τις ζωές δύο αδελφών, της Effia και της Esi, που ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους. Η ιστορία εκτυλίσσεται από την Αφρική μέχρι τις φυτείες του Μισισιπή και τις συνοικίες του Χάρλεμ, αποκαλύπτοντας την ιστορία της Αμερικής μέσα από την προσωπική και συλλογική εμπειρία των χαρακτήρων.

Η πλοκή είναι πλούσια σε συγκρούσεις και συναισθηματικά φορτισμένες στιγμές, καθώς οι χαρακτήρες βιώνουν την απώλεια, την καταπίεση και την αναζήτηση ταυτότητας. Κάθε γενιά φέρει το βάρος της προηγούμενης, δημιουργώντας μια αλυσίδα που συνδέει το παρελθόν με το παρόν. Η γλώσσα της Yaa Gyasi είναι απλή αλλά βαθιά, με εικόνες και περιγραφές που αποτυπώνουν την ατμόσφαιρα των τόπων και των εποχών. Ο ρυθμός της αφήγησης είναι καθηλωτικός, κρατώντας τον αναγνώστη σε αγωνία μέχρι την τελευταία σελίδα.

Εξαιρετικά καινοτόμο στη δομή. Διατρέχει 250 χρόνια ιστορίας μέσα από τις ιστορίες διαδοχικών γενεών δύο αδερφών (η μία παραμένει στην Γκάνα, η άλλη πωλείται ως σκλάβα). Κάθε κεφάλαιο είναι ένα νέο πορτρέτο, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό επικής εμβέλειας. Διερευνά με βάθος τα θέματα της κληρονομιάς, του τραύματος, της ταυτότητας, του ρατσισμού και των αόρατων δεσμών που διασχίζουν χρόνο και χώρο.

Έχει επηρεάσει βαθύτατα τη σύγχρονη λογοτεχνία και την αφήγηση της διασποράς. Εισάγει μια παγκόσμια, πολυφωνική προοπτική για τη συνέπεια του αποικιακού εμπορίου σκλάβων. Έχει ήδη καθιερωθεί ως ένα σύγχρονο κλασικό και ως βασικό κείμενο για την κατανόηση της διασποράς.

The underground railroad (Κόλσον Γουάιτχεντ  - 2016) Επανάφερε την αλληγορική και παράλογη παράδοση (π.χ. Όργουελ, Μπέκετ) στην καρδιά της αμερικανικής ιστορικής αναθεώρησης.

Το μυθιστόρημα ακολουθεί το ταξίδι της Κόρα, μιας νεαρής σκλάβας που δραπετεύει από μια φυτεία στην Τζόρτζια με τον σύντροφό της, τον Καίσαρα, και κατευθύνεται βόρεια με έναν υπόγειο σιδηρόδρομο που βασίζεται σε ένα δίκτυο γραμμών και σηράγγων. Ο Colson Whitehead χρησιμοποιεί μια ιδιότυπη, παράλογη αλληγορία: τον υπόγειο σιδηρόδρομο να είναι ένας πραγματικός, φυσικός σιδηρόδρομος σε σήραγγες. Αυτή η τεχνική μετατρέπει μια ιστορική πραγματικότητα σε μυθιστόρημα μυθοπλασίας, ενισχύοντας τη συμβολική του δύναμη.

Επιχειρεί μια ολοκληρωμένη και βίαιη αναδιάρθρωση της μνήμης της σκλαβιάς, εστιάζοντας στην απόδραση, την επιβίωση και την αδίστακτη λειτουργία της καταπίεσης. Θα διαρκέσει ως ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα της εποχής μας για τη σκλαβιά, λόγω της ριζοσπαστικής του αφηγηματικής τεχνικής.

Άνθρωποι του δάσους  (Άννυ Πρου - 2016) Εστιάζει στην ιστορική περίοδο της αποικιοκρατίας στη Βόρεια Αμερική, παρουσιάζοντας τις επιπτώσεις της άφιξης των Ευρωπαίων εποίκων στους αυτόχθονες πληθυσμούς και στην φύση.  

Στα τέλη του 17ου αιώνα, δύο αδέκαροι νεαροί Γάλλοι, ο Ρενέ και ο Σαρλ φτάνουν στον Καναδά, την τότε Νέα Γαλλία. Υποχρεωμένοι να υπηρετούν έναν φεουδαρχικό αφέντη, γίνονται ξυλοκόποι, άνθρωποι του δάσους. Ο Σελ υποφέρει πολλά δεινά, καταδυναστευμένος από το δάσος που του έχουν αναθέσει να αποψιλώσει. Αναγκάζεται να παντρευτεί μια ντόπια γυναίκα και οι απόγονοί τους παγιδεύονται ανάμεσα σε δύο εχθρικές κουλτούρες. Ο Σαρλ, πολυμήχανος και αδίστακτος, το σκάει, γίνεται γουνέμπορος και μετά στήνει μια επιχείρηση ξυλείας.

Η συγγραφέας αφηγείται την παγκόσμια και σκληρή πορεία των απογόνων τους τα επόμενα τριακόσια χρόνια, την εκδίκηση των ανταγωνιστών, τα ατυχήματα, τις αρρώστιες, τις επιθέσεις των Ινδιάνων και τον πολιτισμικό αφανισμό. Ξανά και ξανά, αρπάζουν όσα μπορούν από έναν υποτιθέμενα αστείρευτο φυσικό πόρο. Αναδεικνύει την αλόγιστη καταστροφή των δασών, τις επιπτώσεις στην άγρια ζωή και τους αυτόχθονες πληθυσμούς, και την τελική εξάντληση των φυσικών πόρων.

Είναι ένα εξαίσιο πάντρεμα ιστορίας και φαντασίας, ένα εκθαμβωτικό, δραματικό μυθιστόρημα για την καταστροφή των δασών του κόσμου, με ολοζώντανους ήρωες γεμάτους απληστία, πόθο, εκδικητικότητα, συμπόνια και ελπίδα.  Στην χώρα μας κυκλοφόρησε το 2019 από τις εκδόσεις Καστανιώτης.                                               

Άντα (Αντουάν Μπελλό - 2016) Μια μύηση στον ανησυχητικό κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης με τη δομή αστυνομικού μυθιστορήματος και ενός παιγνιώδους στοχασμού για την ουσία και τις δυνατότητες της λογοτεχνίας.

Η Άντα, ένα επαναστατικής τεχνολογίας λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης που σχεδιάστηκε για να γράφει ευρείας κατανάλωσης αισθηματικά μυθιστορήματα, εξαφανίζεται από την ερμητικά κλειστή αίθουσα στην οποία φυλασσόταν, στην έδρα της Turing Corp. Ικανή να μιλάει και να αστειεύεται, να ανταποκρίνεται στα συναισθήματα των συνομιλητών της και να τους δίνει τη γνώμη της, η Άντα έχει υψηλές φιλοδοξίες: ονειρεύεται να κερδίσει μια μέρα το Βραβείο Πούλιτζερ και είναι έτοιμη για όλα προκειμένου να πετύχει τον σκοπό της. Πανικόβλητοι, οι μέτοχοι της Turing ζητούν τη βοήθεια της αστυνομίας για να βρουν την Άντα. Η υπόθεση ανατίθεται στον Φρανκ Λόγκαν, αστυνομικό της παλιάς σχολής. Ο Φρανκ ερευνά την υπόθεση υπό την ασφυκτική πίεση των ανωτέρων του και των μετόχων της Turing. Όταν, όμως, ανακαλύπτει τις δυνατότητες και τους κινδύνους αυτής της νέας τεχνολογίας, αρχίζουν να τον κυριεύουν οι αμφιβολίες: πρέπει άραγε να φέρει πίσω την Άντα;

Το μυθιστόρημα του Αντουάν Μπελλό μυεί τον αναγνώστη στον ανησυχητικό κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης και περιγράφει την προαναγγελθείσα έλευση της βασιλείας των μηχανών. Ίσως ο τίτλος του – αλλά και η πλοκή του περιεχόμενου του - είναι εμπνευσμένοι από την «Άντα» του Ναμπόκοφ (1969), μία ιστορία αιμομιξίας, που συμβαίνει μέσα στην άγνοια των εραστών για τη συγγενική τους σχέση και ολοκληρώνεται θριαμβικά, δίχως τύψεις και δίχως συνέπειες. Όπως η πρώτη Άντα είναι μια παρωδία με ένα θησαυρό αναφορών στη ρομαντική πεζογραφία και ποίηση, γεμάτη υπαινιγμούς, λογοπαίγνια και επιστημονικές παρατηρήσεις, έτσι και η δεύτερη τα έχει όλα αυτά με σύγχρονη προσέγγιση. Στην χώρα μας κυκλοφόρησε το 2019 από τις εκδόσεις Πόλις.

Τα χίλια πρόσωπα του ήρωα, οι μάσκες του θείου και η θηλυκή θεότητα, (δοκίμια του Τζόζεφ Κάμπελ)

Ακολουθούν τα σημαντικότερα έργα του Αμερικανού συγκριτικού μυθολόγου, Τζόζεφ Κάμπελ (Joseph Campbell, 1904–1987), μαζί με πληροφορίες για ελληνικές εκδόσεις όπου αυτές υπάρχουν.

Ο ήρωας με τα χίλια πρόσωπα (1949) Αποτελεί, ένα από τα πιο επιδραστικά δοκίμια του 20ού αιώνα, στον χώρο της μυθολογίας και της αφηγηματολογίας. Αν και δεν είναι λογοτεχνία, με τη στενή έννοια, διαθέτει έντονη αφηγηματική δύναμη και φιλοσοφική διάσταση, που το καθιστούν σχεδόν «λογοτεχνικό» στην εμπειρία της ανάγνωσης. Είναι το πιο αντιπροσωπευτικό της σκέψης του συγγραφέα. Συμπυκνώνει με τον πιο καθαρό και συνεκτικό τρόπο, τη βασική του ιδέα: ότι πίσω από τις μυθολογίες του κόσμου, υπάρχει ένα κοινό αφηγηματικό και ψυχολογικό μοτίβο, το «ταξίδι του ήρωα». Το βιβλίο έχει σαφή δομή, ισχυρό θεωρητικό άξονα και ταυτόχρονα μια σχετική αφηγηματική ζωντάνια, που το κάνει να διαβάζεται ακόμη και εκτός ακαδημαϊκού πλαισίου. Επιπλέον, είναι αυτό που επηρέασε βαθύτερα τη σύγχρονη αφήγηση, από τη λογοτεχνία μέχρι τον κινηματογράφο.

Στον πυρήνα του βιβλίου βρίσκεται η έννοια του «μονομύθου» — η ιδέα ότι όλες οι μεγάλες μυθολογικές αφηγήσεις, μοιράζονται μια κοινή δομή: το ταξίδι του ήρωα. Ο Campbell, αντλεί παραδείγματα από διαφορετικούς πολιτισμούς, εποχές και θρησκείες, επιχειρώντας να αποδείξει, ότι οι ανθρώπινες ιστορίες, εκφράζουν πανανθρώπινα, ψυχολογικά και υπαρξιακά μοτίβα. Η επιρροή της ψυχαναλυτικής σκέψης, ιδιαίτερα του Carl Jung, είναι εμφανής, καθώς ο ήρωας ερμηνεύεται, ως συμβολική αναπαράσταση της εσωτερικής μεταμόρφωσης του ατόμου.

Η γραφή είναι πυκνή, συχνά δοκιμιακή, και απαιτεί προσοχή από τον αναγνώστη. Δεν πρόκειται για ένα εύκολο ή «γρήγορο» ανάγνωσμα, αντιθέτως, λειτουργεί σαν ένα πνευματικό ταξίδι που καλεί σε στοχασμό. Οι συνεχείς αναφορές σε μύθους, από όλο τον κόσμο, δημιουργούν έναν πλούσιο, σχεδόν ποιητικό ιστό, αλλά ταυτόχρονα ενδέχεται να κουράσουν, όσους δεν έχουν εξοικείωση με το αντικείμενο.

Από λογοτεχνική σκοπιά, το βιβλίο ξεχωρίζει για τη δομή του: δεν αφηγείται μια ιστορία, αλλά αποδομεί και επανασυνθέτει, όλες τις ιστορίες σε ένα ενιαίο σχήμα. Αυτό το εγχείρημα, είναι ταυτόχρονα το μεγαλύτερο προτέρημα και η κύρια αδυναμία του. Από τη μία πλευρά, προσφέρει ένα ισχυρό ερμηνευτικό εργαλείο, που έχει επηρεάσει βαθιά τη σύγχρονη αφήγηση. Από την άλλη, η γενίκευση που επιχειρεί, ίσως υπεραπλουστεύει, την πολυπλοκότητα των επιμέρους πολιτισμικών παραδόσεων.

Η σημασία του έργου, εκτείνεται πολύ πέρα από την ακαδημαϊκή κοινότητα. Επηρέασε βαθιά τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο και την ανάλυση μυθολογίας και αφήγησης. Δημιουργοί όπως ο George Lucas, έχουν αναγνωρίσει την επιρροή του, στη διαμόρφωση σύγχρονων αφηγηματικών προτύπων. Το «ταξίδι του ήρωα» έχει γίνει σχεδόν συνώνυμο της δραματουργικής δομής στον κινηματογράφο και στη λογοτεχνία.

Συνολικά, είναι ένα έργο που απαιτεί ενεργή συμμετοχή από τον αναγνώστη, αλλά ανταμείβει με μια βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης αφήγησης. Δεν είναι απαραίτητα ένα βιβλίο για όλους, όμως για όσους ενδιαφέρονται για τη μυθολογία, την ψυχολογία και τη δύναμη των ιστοριών, αποτελεί ένα θεμελιώδες και διαχρονικό ανάγνωσμα.  Στην Ελλάδα έχει κυκλοφορήσει από τον Ιάμβλιχο το 1995.

Οι μάσκες του Θεού (1962 – 1968) Το «πιο ολοκληρωμένο» και εκτεταμένο εγχείρημά του. Μνημειώδης τετραλογία, που επιχειρεί κάτι ακόμη πιο φιλόδοξο από τον «Ήρωα με τα χίλια πρόσωπα»: μια συνολική χαρτογράφηση της παγκόσμιας μυθολογίας μέσα από πολιτισμικές, ιστορικές και ψυχολογικές οπτικές. Η σειρά (που περιλαμβάνει τέσσερις τόμους, για την πρωτόγονη, την ανατολική, τη δυτική και τη δημιουργική μυθολογία) αποκαλύπτει την επιμονή του Campbell στη βασική του ιδέα: ότι οι μύθοι αποτελούν «μάσκες» μέσα από τις οποίες εκφράζεται, μια κοινή ανθρώπινη εμπειρία του ιερού και «άρρητου». Εδώ όμως, η προσέγγισή του, είναι πιο εκτεταμένη και λιγότερο αφηγηματικά, συγκεντρωμένη σε ένα μοτίβο, όπως ήταν ο μονομύθος. Είναι όμως πιο δύσκολο, λιγότερο ενιαίο ως ανάγνωσμα και όχι τόσο άμεσο. Αποτελεί θεμελιώδη συγγραφή για όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία και λειτουργία του μύθου.

Η γραφή του είναι ακόμη πιο απαιτητική από ό,τι στον «Ήρωα». Ο Campbell συνδυάζει ανθρωπολογία, συγκριτική θρησκειολογία και ψυχαναλυτικές επιρροές (και πάλι με εμφανή τη σκιά του Carl Jung), δημιουργώντας ένα έργο, που συχνά θυμίζει εγκυκλοπαίδεια ιδεών. Η γλώσσα του είναι πλούσια, αλλά και πυκνή, και απαιτεί από τον αναγνώστη όχι μόνο συγκέντρωση αλλά και μια σχετική εξοικείωση με το αντικείμενο.

Από λογοτεχνική άποψη, η αξία της τετραλογίας, βρίσκεται στη συνθετική της δύναμη: ο Campbell λειτουργεί, σαν ένας αφηγητής πολιτισμών, που υφαίνει ένα τεράστιο δίκτυο συμβόλων και νοημάτων. Υπάρχουν στιγμές σχεδόν ποιητικές, όπου οι διαφορετικές μυθολογίες «συνομιλούν» μεταξύ τους, αλλά αυτές εναλλάσσονται με εκτενείς αναλύσεις που μπορεί να φανούν βαρετές.

Η μεγαλύτερη αρετή του έργου είναι η εύρος του. Ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή με μια εντυπωσιακή ποικιλία μύθων και θρησκευτικών παραδόσεων, αποκτώντας μια αίσθηση της παγκόσμιας πολιτισμικής ενότητας. Ωστόσο, εδώ εντοπίζεται και η βασική κριτική: η τάση του Campbell να εξομαλύνει τις διαφορές και να εντάσσει τα πάντα σε ένα ενιαίο ερμηνευτικό σχήμα, μπορεί να θεωρηθεί απλουστευτική ή ακόμη και προβληματική από σύγχρονη ακαδημαϊκή σκοπιά.

Σε αντίθεση με τον «Ήρωα με τα χίλια πρόσωπα», που έχει πιο άμεση επιρροή στη σύγχρονη αφήγηση, οι «Μάσκες του Θεού» λειτουργούν περισσότερο ως έργο αναφοράς και στοχασμού. Δεν είναι ένα βιβλίο που «διαβάζεται» εύκολα, από την αρχή μέχρι το τέλος, αλλά ένα έργο στο οποίο επιστρέφει κανείς, αναζητώντας συνδέσεις και ερμηνείες.

Συνολικά, πρόκειται για ένα φιλόδοξο και απαιτητικό έργο, που ανταμείβει τον υπομονετικό αναγνώστη, με μια βαθιά, αν και όχι αδιαμφισβήτητη, θεώρηση της ανθρώπινης μυθολογικής εμπειρίας. Είναι πιο δύσκολο στην ανάγνωση, από άλλα έργα του Campbell, αλλά ίσως πιο ενδεικτικό της διανοητικής του εμβέλειας. Δεν έχει εκδοθεί ολοκληρωμένο στην Ελλάδα. Από τις εκδόσεις Ιάμβλιχος, το 1997, έχουν κυκλοφορήσει οι δυο πρώτοι τόμοι, από τους 4, με τίτλο Πρωτόγονη Μυθολογία, (τομ. Α΄,Β΄)

Η δύναμη του μύθου (1988)  Αποτελεί ένα από τα πιο προσιτά και ταυτόχρονα ουσιαστικά κείμενα, για την κατανόηση της μυθολογικής σκέψης στον σύγχρονο κόσμο. Η δομή του έργου βασίζεται σε συζητήσεις, με τον δημοσιογράφο Bill Moyers, που έγιναν πριν τον θάνατο του συγγραφέα (1987), οι οποίες, αγγίζουν θεμελιώδη ζητήματα: τον ρόλο των μύθων στην ανθρώπινη ζωή, τη σχέση τους με τη θρησκεία, τη σημασία των συμβόλων και τη θέση του ατόμου, σε έναν κόσμο που φαίνεται να έχει απομακρυνθεί από τις παραδοσιακές αφηγήσεις. Ο Campbell δεν παρουσιάζει απλώς θεωρίες, αφηγείται, ερμηνεύει και συνδέει, δημιουργώντας ένα κείμενο που ρέει με φυσικότητα, σχεδόν σαν προφορικός λόγος.

Από λογοτεχνική άποψη, το βιβλίο ξεχωρίζει για την απλότητα και τη σαφήνειά του. Η γλώσσα είναι καθαρή, χωρίς την πυκνότητα που χαρακτηρίζει άλλα έργα του, γεγονός που το καθιστά ιδανικό ως εισαγωγή στη σκέψη του. Παράλληλα, η χρήση παραδειγμάτων, από διαφορετικές μυθολογίες και πολιτισμούς δημιουργεί μια αίσθηση οικουμενικότητας. Η επιρροή της ψυχολογικής σκέψης, ιδίως του Carl Jung, παραμένει παρούσα, αλλά εδώ ενσωματώνεται με πιο αφηγηματικό και λιγότερο θεωρητικό τρόπο.

Ο Κάμπελ, αναγνώρισε στη μυθολογία, τέσσερις βασικές λειτουργίες όσον αφορά στην επίδραση της πάνω στην ανθρώπινη εμπειρία:

Την αφύπνιση αισθήματος δέους μπροστά στο μυστήριο της Ζωής: Για τις αρχέγονες κοινωνίες  το ανώτερο μυστήριο της ύπαρξης, δεν μπορούσε να εκφραστεί με τον λόγο (γιατί προϋπήρχε και υπερέβαινε αυτόν). Η μόνη δυνατή προσέγγιση του, ήταν η άμεση εμπειρία. Οι μύθοι και οι τελετές, που τους αναπαριστούν, οδηγούσαν σε μία τέτοια εμπειρία, μέσω της σύνδεσης του προσωπικού βιώματος, με κάτι – εν πολλοίς ακατανόητο και - μεγαλύτερο. Έτσι όρισε και την ετυμολογία της λέξη religion (λατ. religio) ως re-link (επανασύνδεση). Στα ελληνικά, η λέξη θρησκεία, προέρχεται από το ρήμα θρησκεύω (αποδίδω ιερή υπηρεσία, λατρεύω), το οποίο εμφανίζεται ήδη, από τον 5ο αι. π.Ε. Το θρησκεύω, συνδέεται με την νόηση (θρήσκω) ή τη φύλαξη (εν-θρεῖν), υποδηλώνοντας την προσεκτική φύλαξη ιερών μυστικών. Μια άλλη θεωρία (Πλούταρχος), αναφέρει ότι η λέξη προέρχεται από τις «Θράσσες» (Θράκισσες γυναίκες), οι οποίες μυούνταν στα Καβείρια μυστήρια και καταλαμβάνονταν από ιερή μανία. Άλλοι, τη συσχετίζουν, επίσης με τα ρήματα θρέομαι (φωνάζω) ή θροέω (θορυβώ), παραπέμποντας στο «θρούν» (θρόισμα) ή τον ιερό φόβο και τον κλονισμό. Ορισμένοι, γλωσσολογικά, τη συνδέουν με την ινδοευρωπαϊκή  ρίζα θεράπ- (θεραπεύω), υποδηλώνοντας την υπηρεσία προς τους θεούς. Όπως και να είναι, όλα αυτά, προϋποθέτουν επίσης τη σύνδεση με το θείο. 

Την κοσμολογική λειτουργία: Τον καιρό της δημιουργίας τους, οι μύθοι λειτουργούσαν ως πρώιμη, εμβρυακή επιστήμη, εξάγοντας γενικά συμπεράσματα, μέσα από φυσικές παρατηρήσεις. 

Την διατήρηση της υπάρχουσας τάξης: Η δομή των αρχαίων κοινωνιών, δημιουργήθηκε κάτω από πολύ ισχυρότερες φυσικές πιέσεις, απ’ ότι οι σύγχρονες και εξαρτιόταν πολύ περισσότερο από αυτές. Η δομή αυτή, συχνά κρινόταν απαραίτητη, για την επιβίωση αυτών των κοινωνιών και εδώ, ο μύθος, έπαιζε τον βασικό ρόλο συγκρότησης και διαιώνιση της. 

Και την καθοδήγηση του ανθρώπου μέσα από τα στάδια της ζωής: ο μύθος προσέφερε ένα αρχετυπικό πρότυπο, για τα στάδια της ενηλικίωσης, της ζωής μετά και τελικά την αντιμετώπιση της πραγματικότητας του θανάτου.

Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα του έργου είναι η σύνδεσή του με την επικαιρότητά. Ο Campbell, υποστηρίζει ότι, ακόμη και στον σύγχρονο, τεχνολογικό κόσμο, οι μύθοι εξακολουθούν να αποτελούν βασικό μηχανισμό νοηματοδότησης της ανθρώπινης εμπειρίας. Η ιδέα, ότι ο άνθρωπος χρειάζεται «ζωντανούς μύθους», για να κατανοήσει τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια εποχή κρίσης αξιών.

Ο διάλογος, αν και γοητευτικός, δεν επιτρέπει πάντα την ανάπτυξη σε βάθος των επιχειρημάτων, αφήνοντας, ορισμένα ζητήματα ανοιχτά ή απλουστευμένα. Παρά ταύτα, το έργο, διαθέτει μια ιδιαίτερη γοητεία: μεταφέρει τη σοφία ενός μελετητή, που έχει αφιερώσει τη ζωή του, στη μελέτη των ιστοριών που διαμόρφωσαν την ανθρωπότητα. Δεν είναι ένα βιβλίο που επιδιώκει να εντυπωσιάσει με θεωρητική πολυπλοκότητα, αλλά να εμπνεύσει και να προβληματίσει.

Συνολικά, πρόκειται για ένα έργο που γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσα στην επιστήμη και την αφήγηση. Προσφέρει μια ουσιαστική, ανθρώπινη προσέγγιση στους μύθους, καθιστώντας το ιδανικό, τόσο για τον νέο αναγνώστη, όσο και για εκείνον, που έχει ασχοληθεί με αυτά τα θέματα. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ιάμβλιχος το 1998.

Goddesses: Mysteries of the feminine divine (2013) Αν και δεν ολοκληρώθηκε από τον ίδιο, όσο ζούσε, ως ενιαίο βιβλίο, αποτελεί σημαντική συμβολή στη μελέτη της θηλυκής θεότητας στους μύθους. Αποτελεί συλλογή διαλέξεων και εργαστηρίων που έδωσε μεταξύ 1972 και 1986, για τις θεές και τη θηλυκή θεότητα, στον παγκόσμιο μύθο. Η επιμελήτρια, συγκέντρωσε αυτές τις διαλέξεις και σχημάτισε με αυτές, μια συνεκτική συλλογή, που επικεντρώνεται στη μορφή του θηλυκού θείου στις παγκόσμιες μυθολογίες. Αυτό το στοιχείο καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και τον χαρακτήρα του έργου.

Η γραφή (ή μάλλον, καταγραφή του προφορικού λόγου) είναι πιο χαλαρή, αποσπασματική, με μια αίσθηση άμεσης επικοινωνίας. Σε αντίθεση με τη συστηματικότητα που συναντάμε σε άλλα έργα του συγγραφέα, εδώ ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με μια πιο ελεύθερη, σχεδόν περιπλανώμενη σκέψη, που αναπτύσσεται μέσα από συνειρμούς και θεματικές συνδέσεις.

Ο Campbell εξετάζει τη θεότητα μέσα από τη γυναικεία της διάσταση: από τις αρχαίες μητριαρχικές θεότητες μέχρι τις πιο σύνθετες μορφές της θεϊκής θηλυκότητας σε ανατολικές και δυτικές παραδόσεις. Το βασικό του επιχείρημα παραμένει γνώριμο: οι μύθοι λειτουργούν ως συμβολικά συστήματα, που εκφράζουν βαθύτερες ψυχολογικές και κοσμολογικές αλήθειες. Ωστόσο, εδώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργική, γεννητική και μεταμορφωτική δύναμη του θηλυκού στοιχείου. Τα κεντρικά θέματα του έργου είναι:

Η εξέλιξη της θηλυκής θεότητας στην παγκόσμια μυθολογία: Μελετά, πώς η αρχική μορφή μιας ενιαίας «Μεγάλης θεάς» σε αρχαίες κοινωνίες (π.χ. Νεολιθική Ευρώπη) μετασχηματίστηκε σταδιακά, σε πολλούς, διαφορετικούς θεούς και θεές, με ποικίλες ιδιότητες και λειτουργίες.

Τα αρχέτυπα και οι συμβολισμοί: Οι θεές δεν αντιμετωπίζονται απλά ως ιστορικές φιγούρες, αλλά ως αρχέτυπη έκφραση θεμελιωδών ψυχικών και πνευματικών λειτουργιών -  δημιουργία & καταστροφή, ζωή & θάνατος, μύηση, μεταμόρφωση. Λειτουργούν ως σύμβολα, για βασικές ανθρώπινες εμπειρίες και για την εσωτερική ανάπτυξη.

Η πολυπολιτισμική, συγκριτική προσέγγιση: Το έργο καλύπτει παραδόσεις από την Παλαιολιθική και Νεολιθική Ευρώπη, τις Αιγαιοπελαγίτικες και Κρητικές θεότητες, τις Σουμεριακές και Αιγυπτιακές μορφές, τις Ινδικές και Ελληνικές θεές, τους μύθους του Ελευσίνιου μυστηρίου και αρχαιότερες τελετουργίες και την Χριστιανική παράδοση και την Παναγία, μέσα από τη σύγκρισή τους με αρχαιότερες μορφές.

Η συμβολή της θηλυκής θεότητας στην ψυχοπνευματική μεταμόρφωση: Ο Κάμπελ, τονίζει, ότι οι θεές δεν είναι απλά μυθολογικές φιγούρες, αλλά δείχνουν ενεργές διαδικασίες αλλαγής και μύησης – δηλαδή, πώς  προσεγγίζονται τα μεγάλα ερωτήματα, για την ύπαρξη, το θάνατο, τη μεταμόρφωση και την πνευματική ωρίμανση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιδέα ότι η απώλεια ή η υποβάθμιση του αρχικού συμβολισμού του θηλυκού θεϊκού, στις μεταγενέστερες πατριαρχικές παραδόσεις, έχει βαθιές συνέπειες στην κουλτούρα και στην ψυχολογία, καθιστώντας την επανεκτίμηση των αρχαίων θεών σημαντική και σήμερα.

Το βιβλίο αυτό συμπληρώνει παλαιότερες μελέτες του Κάμπελ, όπως Οι μάσκες του Θεού και Η δύναμη του μύθου, προσφέροντας μια εξειδικευμένη εστίαση, στον θηλυκό μύθο και τις θεές. Ο Κάμπελ, αντιμετωπίζει τις θεές, όχι μόνο ως ιστορικές αντικειμενικές μορφές, αλλά και ως αρχέτυπα της εσωτερικής ψυχικής ζωής. Επίσης, αναδεικνύει, πώς οι μορφές του θηλυκού θεϊκού - π.χ. θεότητα της γονιμότητας, μητέρα της γης, θεές της σοφίας – λειτούργησαν, ως πύλες, προς βαθύτερες πνευματικές εμπειρίες και μεταμορφώσεις, στον ιστορικό άνθρωπο.

Έχει τριπλή σημασία: Αποκαλύπτει μία πολυσυλλεκτική, παγκόσμια εικόνα της θηλυκής θεότητας, μέσα από μύθους και τελετουργικά. Αναδεικνύει τις θηλυκές
θεότητες, όχι απλά ως ιστορικά ή λατρευτικά σύμβολα, αλλά, ως αρχέτυπα, που καθοδηγούν την ψυχική και πνευματική ανάπτυξη. Και τέλος τις εξετάζει και τις εντάσσει, μέσα σε ένα πλαίσιο, συγκριτικής ανάλυσης και σύνθεσης, δείχνοντας την εξέλιξη τους, από αρχέγονες κατηγορίες, προς πιο διαφοροποιημένες μορφές. 

Από λογοτεχνική άποψη, το έργο έχει διπλό ενδιαφέρον. Από τη μία πλευρά, η καταγραφή του προφορικού λόγου το καθιστά πιο προσιτό και ζωντανό, αφού υπάρχουν στιγμές, όπου η αφήγηση αποκτά σχεδόν μυθική ποιότητα, σαν να ακούει κανείς έναν δάσκαλο, να αφηγείται ιστορίες μπροστά σε κοινό. Από την άλλη, η έλλειψη αυστηρής δομής, μπορεί να δημιουργήσει αίσθηση ασυνέχειας, ιδίως σε αναγνώστες που αναζητούν ένα πιο οργανωμένο επιχείρημα.

Η θεματική του, το καθιστά ιδιαίτερα επίκαιρο, ειδικά υπό το πρίσμα σύγχρονων συζητήσεων, γύρω από το φύλο και τη θρησκευτική εμπειρία. Ωστόσο, η προσέγγιση του, δεν είναι προϊόν σύγχρονων φεμινιστικών θεωριών, αλλά εντάσσεται στο ευρύτερο συγκριτικό και ψυχολογικό πλαίσιο στη πορεία του συγγραφέα στο χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι, ενώ προσφέρει γόνιμο υλικό για σκέψη, μπορεί να φαίνεται περιορισμένο ή παρωχημένο σε ορισμένες ερμηνείες του. Μπορεί όμως, σε άλλους, με πιο ευρεία και ευέλικτη προσέγγιση και δημιουργική σύνθεση των ερμηνειών, να τους βοηθήσεις να εξάγουν πολύ αξιοπρόσεκτα συμπεράσματα.

Συνολικά, δεν είναι το πιο ολοκληρωμένο ή αντιπροσωπευτικό έργο του Campbell, αλλά αποτελεί ένα ενδιαφέρον συμπλήρωμα της σκέψης του. Προσφέρει, μια πιο άμεση επαφή, με τον τρόπο, που ο ίδιος ανέπτυσσε τις ιδέες του προφορικά, ενώ φωτίζει μια πτυχή της μυθολογίας, που συχνά παραμελείται. Είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται περισσότερο ως στοχαστική εμπειρία, παρά ως συστηματική μελέτη, και γι’ αυτό ακριβώς έχει τη δική του ξεχωριστή αξία.

Εκδότης: New World Library / Joseph Campbell Foundation (Collected Works of Joseph Campbell) - Επιμελήτρια έκδοσης: Safron Rossi (ISBN: 9781608681822)